به گزارش خبرگزاری حوزه، سینمای ایران در سالهای اخیر از منظر تولید فیلم و بحث اکران، شرایط خاص و درعین حال جالبی داشته و البته همچنان به جهت تغییر ذائقهها و نیز اقتضائات و شرایط فرهنگی و اقتصادی، میل و گرایش مخاطب به طور نسبی به آثار طنز و کمدی مشهود است.
در عین حال باید به این نکته کلیدی توجه داشت که برخی فیلمهای کمدی در دهه قبل واجد مؤلفههایی بودند که از دل جامعه، فرهنگ و دغدغههای واقعی مردم برمیآمد به همین خاطر سازندگان آن، خندههایی که میآفریدند، نه از جنس شوخیهای جنسیِ سطحی یا لودگیهایِ بیهدف، بلکه از دل موقعیتهای هوشمند، شخصیتهای باورپذیر و نقدهای اجتماعی ظریف بیرون میآمد.
با این وجود، متأسفانه در سالهای اخیر نظارهگر روند نگرانکننده ای بودهایم و آن هم اینکه پرفروشترین فیلمها که رکوردهای فروش را هم بعضاً جابهجا کردهاند، اغلب فاقد ارزشهای فرهنگی و هنری بوده و حرکت در مسیر ابتذال، سطحینگری و نگاه سادهانگارانه به طنز را در پیش گرفتهاند.
به عنوان مثال در دهه شصت ساخت فیلمی همچون "اجارهنشینها" به کارگردانی داریوش مهرجویی نشان داد که میتوان هم فیلم طنز و کمدی ساخت و هم این که دردها و مشکلات اجتماعی مردم را نیز گوشزد کرد. البته باید توجه داشت که اجارهنشینها صرفاً یک اثر کمدی نیست بلکه به زعم بسیاری از منتقدین در قامت یک تراژدی شیرین و یک بیانیه اجتماعی درخشان ظاهر شده و کارگردان توانسته استادانه، یک آپارتمان در حال خرابی را به استعارهای تبدیل کند که در آن، هرکس تنها به فکر منافع خود است و در این بین، گفتوگوی سازنده جای خود را به فریاد و هیاهو و ایضاً بیمسئولیتی داده است.
این قبیل فیلمها به ما این مساله کلیدی را یادآور میشوند که کمدیِ قدرتمند، آن فیلمی است که ریشه در واقعیتهای اجتماعی داشته باشد و به جای خندیدن به شخصیتها، ما را به خندیدن با آنها و در نهایت، به فکر کردن درباره وضعیت خودمان ترغیب کند.
از دیگر آثار کمدی و طنز ماندگار در سینمای ایران که البته باید آن را در ژانر دفاع مقدس نیز دستهبندی کرد، فیلم"لیلی با من است "به کارگردانی کمال تبریزی در دهه هفتاد می باشد.
صادق مشکینی با بازی پرویز پرستویی، یک فیلمبردار تلویزیون است برای گرفتن وام مسکن نیاز به یک گزارش از مناطق جنگی دارد. او که بهشدت از جنگ میترسد، تصور میکند به یک منطقه امن در پشت جبهه فرستاده میشود اما ناخواسته خود را در قلب خطرناکترین موقعیتها مییابد. این فیلم یک شاهکار در زمینه کمدی موقعیت و طنز سیاه است.
این فیلم با یکی از مقدسترین مفاهیم جامعه ایرانی در آن سالها، یعنی دفاع مقدس شوخی میکند اما این کار را با حفظ احترام و در نهایت هوشمندی انجام میدهد. کمدی فیلم از ترسهای واقعی و قابل درک شخصیت اصلی نشأت میگیرد. تضاد میان ظاهر شجاعانهای که صادق سعی در حفظ آن دارد و وحشت عمیقی که در درونش احساس میکند، موقعیتهای خندهدار بیشماری خلق میکند. دیالوگها در این فیلم البته طنز و سرشار از کنایههای اجتماعی و سیاسی هستند. این فیلم به ما نشان میدهد که چگونه میتوان به حساسترین موضوعات نزدیک شد و بدون توهین یا سطحینگری از دل آنها کمدیای عمیق و تاثیرگذار بیرون کشید.
نکته حائز اهمیت دیگر این که برخی از سینماگران در سالهای اخیر به بهانه تولید فیلم طنز و کمدی، به سمت شوخیهای سطحی و دمدستی و گاه با چاشنی مسایل جنسی رفتهاند به این خیال که سریع به فروش تضمین شده دست یابند اما واقعیت آن است که این رویه تأثیر نامطلوبی بر فرهنگ عمومی جامعه ما گذاشته و میگذارد.
سید محمدمهدی موسوی
نظر شما